Een initiatief van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik

Interview: Carrie Waller

Geplaatst op 14 januari 2013

Veel van mijn patiënten hebben diabetes

Carrie Waller is praktijkondersteuner in Amsterdam. Zij helpt de huisarts met het behandelen van zijn of haar patiënten. In de huisartsenpraktijk komen vaak veel Marokkanen met diabetes. Welke tips heeft zij voor deze patiënten en voor hun mantelzorgers? Een interview.

Je ben praktijkondersteuner die veel mensen met diabetes ziet. Wat doe je precies voor deze patiënten?

De huisarts stelt eerst de diagnose diabetes mellitus oftewel suikerziekte. Daarna komt diegene bij mij op het spreekuur. Ik leg uit hoe de begeleiding bij diabetes is geregeld in de praktijk. Ik beantwoord alle vragen die er zijn en geef uitleg over de ziekte en over hoe je ermee om moet gaan. Zo zijn je eetgewoonten belangrijk en is het belangrijk voldoende te bewegen.

Krijgen deze mensen medicijnen?

Als het nodig is stel ik de mensen in op insuline of tabletten. Daarbij is het belangrijk wat je eet en wanneer op de dag. Ook let ik op de gevolgen van diabetes. Ik controleer bijvoorbeeld de voeten. Slecht helende wondjes komen regelmatig voor. Vooral aan de voeten. Degene zelf voelt dit niet goed meer. Als iemand goed is ingesteld, zie ik de mensen meestal om de drie maanden. In het begin komt iemand wat vaker. Eén keer per jaar maakt de huisarts zelf een afspraak voor een grote jaarcontrole.

Veel van je patiënten spreken niet of nauwelijks Nederlands. Hoe los je dat op?

De eerste keer neemt iemand vaak een volwassen familielid of bekende mee die dan vertaalt. Soms maak ik gebruik van de tolkentelefoon. Vaak overleg ik met de zorgconsulent. Dat is een voorlichter die in de eigen taal en cultuur voorlichting geeft. Hier werken een Turkse en een Marokkaanse voorlichter. Zij organiseren groepsbijeenkomsten, maar je kunt ook individueel als patiënt met ze afspreken.

Vaak helpen praktische oplossingen al veel. Ik heb een kaart gemaakt waarop ik alle diabetestabletten heb geplakt. Zo kan iemand aanwijzen welke medicijnen hij heeft. Ik vraag mensen hun glucosemeter mee te nemen en lees dan samen met hen de bloedsuikerwaarden af die in het geheugen staan. Zo voorkom ik vergissingen doordat iemand zoals in het Arabisch de getallen van rechts naar links afleest. Of doordat iemand helemaal niet kan lezen. Bij het spuiten van insuline leer ik iemand te luisteren naar de tikken die de pen geeft. Zo tel je het aantal eenheden insuline.

Je ziet veel Marokkaanse ouderen met diabetes. Zijn er specifieke dingen waar je dan op let?

Allereerst vind ik het belangrijk te zeggen dat ik het heel leuk vind om Marokkaanse en Turkse ouderen te behandelen. Ze zijn heel hartelijk, er ontstaat vaak een goede band. In het dagelijks leven komen ze weinig in contact met autochtone Nederlanders, bijvoorbeeld door de taalbarrière. Dus besteed ik veel tijd aan het kennismaken en vertrouwen. Diabetes is een chronische ziekte, het gaat niet over. Dus een goede verhouding met de behandelaar is van belang. Voor sommige dingen heb ik extra aandacht. Ouderen eten bijvoorbeeld vaak weinig of ze eten twee keer per dag. Dit kan een probleem zijn voor het insulineschema, omdat de maaltijd en het insuline spuiten aan elkaar gekoppeld zijn. Ik pas dan het schema van het insuline spuiten aan.

Welke problemen kom je tegen?

Veel ouderen zijn vroom en doen ondanks hun diabetes mee aan de Ramadan. Dat kan de bloedsuiker flink ontregelen. Ik geef aan dat je volgens de Koran niet hoeft te vasten als je ziek bent. Als iemand toch wil vasten, pas ik de tijdstippen aan van slikken van de tabletten of van spuiten van de insuline. Iemand moet dan wel vaker op het spreekuur komen.
 

In veel culturen is het onbeleefd om eten te weigeren als men op visite is. Zeker tijdens de vakantie zijn er veel familiebezoeken waarbij uitgebreid gegeten wordt. Men vindt dat heel lastig als je diabetes hebt en weinig vet en suiker mag eten.
 

Veel ouderen zijn niet gewend om te sporten en dagelijks een flinke wandeling te maken. Toch is bewegen juist heel belangrijk voor mensen met diabetes. Als je te zwaar bent, val je er door af. Je bloedsuiker kan verbeteren, je bloeddruk wordt lager en je cholesterolwaarden ook. En het is ook nog goed voor je stemming. Kortom, een wandelingetje elke dag is bijna overal goed voor! Ik moedig mensen aan naar de winkel te wandelen in plaats van met de bus te gaan, of om een halte eerder uit te stappen. Er starten regelmatig speciale beweegprogramma's in de buurt, op de sportschool of bij de fysio voor oudere vrouwen en/of voor mannen. Meestal is het sporten voor een aangepast laag bedrag. Leuk en gezellig om met vrienden of vriendinnen te gaan.

Welke tips heb je voor de kinderen van ouderen met diabetes?

Voel je vrij om vragen te stellen! Verzamel ze thuis al samen met je ouders, schrijf ze op en neem je lijstje mee. Denk ook aan bijzondere situaties, zoals een reis naar Mekka. Vraag waar je ouders rekening mee moeten houden voor hun diabetes. Hou er rekening mee dat je ouders niet alles meteen begrijpen en onthouden. Zeker als ze de taal niet goed kennen of analfabeet zijn. Ik herhaal veel en werk veel met plaatjes.
 

Spreek af wie van de kinderen de contactpersoon is van de arts en de praktijkondersteuner. Zorg dat diegene de belangrijke informatie doorgeeft aan de andere kinderen. Als dan eens een van de broers of zussen mee gaat, hoeft niet alles opnieuw uitgelegd te worden. Spreek dan ook af wat je rol is als kind. Wil je wel elk onderwerp vertalen? En wil of kun je eigenlijk wel iedere keer mee? Zo niet, dan regelen we de tolkentelefoon. Bij jonge kinderen schakel ik sowieso de tolkentelefoon of de zorgconsulent in.
 

Kijk bij je in de buurt waar de beweegprogramma's worden georganiseerd. Steun je ouders bij het doen van iets nieuws! Ga eens samen kijken, of samen sporten. Maak wat vaker een flinke wandeling met de hele familie. Gezellig en gezond! Veel ouderen passen vaak op de kleinkinderen. Laat de kinderen een rondje fietsen en je ouders meelopen.